W ustawie z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1802) wprowadzono zmiany dotyczące upadłości konsumenckiej. Znaczna większość z nich weszła w życie dnia 24 marca 2020. Dotyczą one osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, które stały się niewypłacalne. Upadłość konsumencka pomaga w rozwiązaniu problemu zadłużenia poprzez spłacenie wierzycieli w takim zakresie, w jakim jest to możliwe i rozpoczęcie na nowo.
Celem postępowania upadłościowego prowadzonego przed sądem jest ustalenie wierzycieli, wysokości oraz terminów spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym możliwości zarobkowe i koszty utrzymania dłużnika. Tym samym dostosowuje się do sytuacji dłużnika i umożliwia rozłożenie długów na raty lub ich zredukowanie.
Aby ogłosić upadłość, w pierwszej kolejności należy złożyć wniosek do właściwego sądu upadłościowego. Sprawy o ogłoszenie upadłości rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego. Wniosek taki powinien zawierać zgodnie z art. 4912 ust. 4 Prawa upadłościowego:
1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
1a) NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
2) wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;
3) wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
4) aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
5) spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
6) spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;
7) listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;
8) informację o osiągniętych przychodach oraz o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;
9) informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;
10) informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł;
11) oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.
Jeżeli oświadczenie to nie będzie zgodne z prawdą, dłużnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek podania nieprawdziwych danych we wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto, Minister Sprawiedliwości określa w drodze rozporządzenia, wzory formularzy wniosku o ogłoszenie upadłości. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające informacje podane w treści wniosku. Będą to np. umowy na podstawie których dłużnik zaciągnął ług, nakazy sądowe, postanowienie o wszczęciu egzekucji, czy dokumenty dotyczące stanu zdrowia.
Na koszty postępowania składa się opłata od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wysokości 30 zł oraz koszty wynagrodzenia syndyka. Zależy ona od ilości wierzycieli i stopnia skomplikowania sprawy.
Gdy zostanie ogłoszona upadłość, wierzyciele nie będą mogli wszczynać nowych postępowań sądowych i egzekucyjnych przeciwko dłużnikowi. Ponadto, po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku wchodzącego w skład masy upadłości syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli. Przy ustalaniu planu spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę to, jakie są możliwości zarobkowe upadłego konsumenta i konieczność utrzymania przez niego osób pozostających na utrzymaniu, a także wysokość wierzytelności oraz możliwość ich zaspokojenia.
Zgodnie z art. Art. 49114a sąd wydaje postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli albo umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowego umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeżeli:
1) upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań,
2) w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań
– chyba że ustalenie planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
Natomiast uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym:
1) wymienia imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika (upadłego), a jeżeli upadły nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
1a) wymienia NIP, jeżeli upadły miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
2) określa, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej;
3) wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze; dla wierzycieli, o których mowa w art. 216aa ust. 1, wskazuje adres do zgłoszenia wierzytelności syndykowi;
4) wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione przez wpis w księdze wieczystej, do ich zgłaszania syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu upadłościowym; dla wierzycieli, o których mowa w art. 216aa ust. 1, wskazuje adres do zgłoszenia praw oraz praw osobistych i roszczeń ciążących na nieruchomości syndykowi;
5) wyznacza syndyka;
6) określa, czy postępowanie upadłościowe będzie prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 1 czy 2;
7) jeżeli postępowanie upadłościowe będzie prowadzone w trybie określonym w art. 4911 ust. 2, w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd określa również, czy funkcje sędziego-komisarza oraz zastępcy sędziego-komisarza będzie pełnił sędzia czy referendarz sądowy.
W postępowaniu upadłościowym dla konsumentów mamy do czynienia z trzema trybami – zwykłym, uproszczonym i układowym.
Od dnia 24 marca 2020 r. obowiązują przepisy dotyczące konsumenckiego uproszczonego postępowania upadłościowego. Dotyczy on dłużników nieposiadających praktycznie majątku, o nieskomplikowanej sytuacji prawnej. Postępowanie zostało odformalizowane i przyspieszone. Została ograniczona aktywność sądu do podejmowania najważniejszych decyzji, czyli ogłoszenia upadłości, ustalenia planu spłaty wierzycieli i rozpatrywania skarg na czynności lub zaniechania syndyka Nie wyznacza się już sędziego komisarza, a większość działań w tym postępowaniu podejmuje syndyk, który kieruje tokiem tego postępowania, jest odpowiedzialnym za sprzedaż majątku oraz przygotowuje projekt plany spłaty wierzycieli.
Nie zawsze jednak możliwe jest prowadzenie postępowanie postępowania upadłościowego w trybie uproszczonym. W bardziej złożonych sytuacjach prowadzone jest postępowanie zwykłe, w którym główną rolę odgrywa sędzia – komisarz. Postępowanie to cechuje się znacznie większy formalizmem.
W upadłości konsumenckiej możemy skorzystać także z trybu układowego poprzez zawarcie porozumienia pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami. Dłużnik występuje wówczas do sądu upadłościowego z wnioskiem o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli na odpowiednim formularzu załączając wstępne propozycje układowe oraz zaliczkę na wydatki postępowania w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, pod rygorem zwrotu wniosku. Tym samym sytuacja dłużnika musi wskazywać na to, że będzie on w stanie pokryć koszty postępowania o zawarcie układu oraz możliwość zawarcia i wykonania układy z wierzycielami. Postępowanie układowe charakteryzuje się również tym, że nie występuje w nich syndyk, a nadzorca sądowy – licencjonowany doradca restrukturyzacyjny. Układ jest przyjmowany poprzez głosowanie na zgromadzeniu wierzycieli, które jest organizowane przez nadzorcę sądowego. Aby został przyjęty, musi go poprzeć większość głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wszystkich wierzytelności. W następnej kolejności, przyjęty układ musi być zatwierdzony przez Sąd.
Mamy do czynienia również z nowymi zasadami zgłaszania wierzytelności, według których wierzyciel osobisty upadłego dłużnika chcący uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym powinien zgłosić swoje wierzytelności syndykowi terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Istnieją trzy sposoby oddłużenia – warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, umorzenie zobowiązania bez ustalenia planu spłaty oraz ustalenie planu spłaty.
aplikant radcowski Weronika Przewała
Dnia, 18.03.2022r.